Ana Sayfa/Akademi/Sözlük
📖 60 Terim · Ücretsiz

Otomasyon Sözlüğü

Endüstriyel otomasyon terimlerinin açıklamalı, aranabilir rehberi. Bir terimi yaz, anında tanımına ulaş.

🔍

Kontrol & Programlama

PLC
Programmable Logic Controller — endüstriyel makineleri otomatik kontrol eden dayanıklı denetleyici. Otomasyonun beynidir.
HMI
Human-Machine Interface — operatörün makineyle etkileşim kurduğu dokunmatik panel. Durum gösterir, komut alır.
SCADA
Supervisory Control and Data Acquisition — tüm tesisi izleyen, veri toplayan ve raporlayan üst seviye kontrol sistemi.
DCS
Distributed Control System — büyük proses tesislerinde (rafineri, kimya) dağıtık kontrol için kullanılan sistem.
Ladder (LD)
Röle mantığına benzeyen, en yaygın görsel PLC programlama dili. Kontak ve bobinlerden oluşur.
FBD
Function Block Diagram — blok ve bağlantılarla mantık kuran programlama dili. Analog/PID için uygundur.
Structured Text (ST)
Pascal benzeri metin tabanlı PLC dili. Karmaşık matematik, döngü ve algoritmalar için güçlüdür.
SFC
Sequential Function Chart — proses akışını adım adım (sıralı) tanımlayan PLC programlama dili.
Scan Time
PLC’nin bir tarama döngüsünü (giriş oku → işle → çıkış yaz) tamamlama süresi. Genelde milisaniyeler.
Tag
PLC/SCADA’da bir değişkene verilen isim. HMI etiketler üzerinden PLC verisini okur/yazar.
Watchdog
Sistemin takılıp takılmadığını izleyen zamanlayıcı. Belirli sürede sıfırlanmazsa hata/güvenli duruş tetikler.
Firmware
Cihazın (PLC, sürücü) donanımına gömülü çalışma yazılımı. Güncellenebilir ama uygulama programından ayrıdır.
Retentive Memory
Güç kesilse bile değerini koruyan PLC hafıza alanı. Sayaç, üretim adedi gibi veriler için kullanılır.

Haberleşme Protokolleri

PROFINET
Siemens öncülüğünde Ethernet tabanlı gerçek zamanlı endüstriyel protokol. Cihazlar device name + IP ile tanınır.
EtherCAT
Beckhoff’un geliştirdiği çok düşük gecikmeli protokol. Servo/motion uygulamalarında lider, zincir bağlanır.
Modbus
Basit, açık ve evrensel protokol. RTU (RS-485 seri) veya TCP (Ethernet) olarak çalışır. Sürücülerde çok yaygın.
EtherNet/IP
Allen-Bradley/Rockwell dünyasının standart Ethernet protokolü. CIP üzerine kuruludur.
Profibus
PROFINET öncesi, seri (RS-485) tabanlı klasik endüstriyel veri yolu. Hâlâ birçok sahada bulunur.
CANopen
CAN veri yolu üzerine kurulu protokol. Hareket kontrol ve araç/makine otomasyonunda yaygın.
IO-Link
Sensör/aktüatör seviyesinde noktadan noktaya akıllı haberleşme. Parametre ve teşhis verisi taşır.
OPC UA
Platform bağımsız, güvenli endüstriyel veri paylaşım standardı. Endüstri 4.0 ve IT/OT entegrasyonunun temeli.
Fieldbus
Saha cihazlarını (sensör, sürücü, I/O) denetleyiciye bağlayan endüstriyel veri yolu sistemlerinin genel adı.
Gateway
Farklı protokoller arasında çeviri yapan cihaz. Örn. Modbus’u PROFINET’e dönüştürür.

Sürücü & Motion

VFD
Variable Frequency Drive (Frekans İnvertörü) — AC motorun hızını frekansı değiştirerek kontrol eder.
Servo
Kapalı çevrim geri besleme ile çok hassas pozisyon/hız kontrolü sağlayan motor-sürücü sistemi.
Step Motor
Adım adım dönen, genelde açık çevrim (geri beslemesiz) çalışan motor. Düşük maliyetli konumlama için.
Encoder
Dönen milin pozisyon/hızını ölçen geri besleme cihazı. Artımlı (incremental) veya mutlak (absolute) olur.
Resolver
Manyetik prensiple çalışan, çok dayanıklı analog pozisyon sensörü. Zorlu ortamlarda encoder alternatifi.
V/f Kontrol
Gerilim/frekans oranını sabit tutan en basit VFD kontrol yöntemi. Pompa/fan için uygundur.
Vektör Kontrol
Motor modelini kullanarak tork ve hızı hassas kontrol eden gelişmiş yöntem. Genelde auto-tune gerekir.
Auto-tuning
Sürücünün motor parametrelerini otomatik ölçüp optimize etmesi. Vektör kontrol için kritiktir.
Tork
Dönme kuvveti (Nm). Motorun yükü çevirme kapasitesini belirler.
Redüktör
Motor hızını düşürüp torku artıran dişli kutusu. Yüksek tork gereken uygulamalarda kullanılır.
Elektronik Kam
Mekanik kam yerine yazılımla tanımlanan, eksenler arası senkron hareket profili (motion fonksiyonu).

Elektrik & Saha

Kontaktör
Yüksek akımlı yükleri (motor) elektriksel olarak anahtarlayan elektromekanik şalter. Genelde "KM" ile gösterilir.
Röle
Düşük güçlü sinyalle daha büyük bir devreyi anahtarlayan elektromekanik bileşen.
Termik Röle
Motoru aşırı yük/akıma karşı koruyan bileşen. Akım eşiği aşılınca devreyi açar.
Motor Koruma Şalteri
Motoru kısa devre ve aşırı yüke karşı koruyan kombine şalter (genelde "Q").
24V DC
Kumanda devrelerinde standart gerilim. Güvenli, gürültüye dayanıklı ve PLC I/O ile uyumludur.
PSU
Power Supply Unit — 230V AC’yi 24V DC’ye çeviren güç kaynağı.
Topraklama
Hem can güvenliği hem sinyal kalitesi için iletken parçaların toprağa bağlanması. Ekranlı kablo tek noktadan topraklanır.
Endüktif Sensör
Metal nesneleri temassız algılayan sensör. Konum ve sayım için yaygındır.
Kapasitif Sensör
Metal dışı nesneleri de (sıvı, plastik) temassız algılayan sensör.
Limit Switch
Mekanik temasla konum/uç noktayı algılayan anahtar. Basit ve güvenilir.
Solenoid Valf
Elektrik sinyaliyle açılıp kapanan pnömatik/hidrolik valf. PLC çıkışıyla tetiklenir.
Aktüatör
Elektrik/hava/yağ enerjisini harekete çeviren eleman (motor, silindir, valf).

Sinyal, Güvenlik & Genel

PID
Proportional-Integral-Derivative — bir değeri (sıcaklık, basınç) setpoint’te tutan klasik kapalı çevrim kontrol algoritması.
Setpoint
Kontrol sisteminin ulaşmaya/korumaya çalıştığı hedef değer.
Feedback
Geri besleme — sistemin gerçek çıktısının ölçülüp kontrolöre geri gönderilmesi. Kapalı çevrimin temeli.
Analog Sinyal
Sürekli değişen sinyal. Endüstride 4-20mA veya 0-10V standartları yaygındır.
Dijital Sinyal
Sadece iki durumlu (aç/kapa, 0/1) sinyal. Buton, sensör, röle çıkışları.
I/O
Input/Output — PLC’nin sahayla bağlantı noktaları. Giriş veri alır, çıkış komut uygular.
E-Stop
Emergency Stop (Acil Stop) — basıldığında makineyi güvenli şekilde durduran mantar buton.
Safety PLC
Güvenlik fonksiyonlarını (E-stop, bariyer) yöneten, yedekli ve sertifikalı özel PLC.
PL
Performance Level (ISO 13849) — bir güvenlik fonksiyonunun güvenilirlik seviyesi (a–e).
SIL
Safety Integrity Level (IEC 62061) — güvenlik fonksiyonunun bütünlük seviyesi (1–4).
Işık Bariyeri
Tehlikeli bölgeye giriş algılayan optik güvenlik cihazı. Işın kesilince makineyi durdurur.
Endüstri 4.0
Üretimin dijitalleşmesi: IIoT, veri analitiği, dijital ikiz ve akıllı fabrika kavramlarını kapsar.
IIoT
Industrial Internet of Things — endüstriyel cihazların internete bağlanıp veri paylaşması.
Dijital İkiz
Gerçek bir makine/sürecin sanal kopyası. Simülasyon, izleme ve optimizasyon için kullanılır.

Terimi öğrendin, uygulamaya geç

Bir markanın devreye alma kılavuzunu incele veya sıfırdan temel eğitime başla.

Otomasyon 101 → 20 Marka Kılavuzu